Geezer Butler is vandaag 75 geworden
Geezer Butler en de Lage Landen – Een legende zonder hitparadeglorie
Wanneer men spreekt over het ontstaan van heavy metal, is het onmogelijk om om de naam van Geezer Butler heen te gaan. Als bassist, tekstschrijver en medeoprichter van Black Sabbath stond hij aan de wieg van een genre dat miljoenen fans over de hele wereld zou verenigen in duisternis, volume en energie. Toch is het opvallend hoe gering zijn zichtbare aanwezigheid was in de hitparades van Nederland en Vlaanderen. Een muzikale paradox: wereldwijde invloed zonder een lange lijst aan hits in de Lage Landen.
De grote uitzondering: “Paranoid”
De enige echte hit van formaat die Butler met Black Sabbath in onze regio scoorde, is “Paranoid”, uitgebracht in 1970. Deze onheilspellende maar aanstekelijke track wist in Nederland de 12e plaats in de Top 40 te bereiken. Ook in Vlaanderen vond het nummer zijn weg naar de radioluisteraar, met een notering in de BRT Top 30, al bleef het daar meer bescheiden.
“Paranoid” groeide uit tot hét lijflied van de band, ondanks het feit dat het in amper twintig minuten werd geschreven als opvulling voor een album. Butler’s baslijn vormt de puls onder het bekende riffwerk van Tony Iommi, en zijn sobere teksten over mentale verwarring en paranoia gaven de song een diepgang die zelden voorkwam in de rockmuziek van die tijd.
De andere nummers – invloed zonder cijfers
Andere bekende Sabbath-songs zoals “Iron Man”, “War Pigs” en “Sabbath Bloody Sabbath” blijven klassiekers in het rock- en metalcircuit, maar wisten de hitlijsten in Nederland en Vlaanderen niet te halen. Ze werden echter veelvuldig gedraaid op alternatieve radiostations en vonden hun weg naar een loyaal publiek via liveoptredens, elpees en later compilatiealbums. Vooral in de jaren zeventig en tachtig groeide hun cultstatus.
De reden voor het uitblijven van echte hitsucces ligt wellicht in het karakter van de muziek: zwaar, donker en maatschappijkritisch. Het geluid van Black Sabbath, met Butler’s donderende bas en doordringende teksten, was nooit bedoeld om radiovriendelijk te zijn. Toch drong hun invloed door tot in de haarvaten van de rockwereld.
Geen solohits, wel respect
In de jaren negentig en tweeduizend bracht Geezer enkele soloprojecten uit onder de naam GZR. Albums zoals Plastic Planet en Black Science klonken modern, fel en persoonlijk. Toch bleef commerciële doorbraak in onze contreien uit. Deze platen vonden vooral hun publiek onder doorgewinterde metalfans en muzikanten, niet in de reguliere hitlijsten.
Ook het latere project Heaven & Hell, met oud-Sabbath-leden Ronnie James Dio, Tony Iommi en Vinny Appice, leverde geen singlesucces op in Nederland of België. Wel verschenen hun albums kortstondig in de albumlijsten, waarmee opnieuw duidelijk werd dat de erfenis van Butler en co. eerder in albums dan in singles ligt verankerd.
Het oordeel van de Lage Landen
Het is een interessant contrast: waar artiesten met vluchtige deuntjes de hoogste regionen van de hitparades bereikten, bleef Geezer Butler met zijn muziek grotendeels in de marge van het commerciële succes in Nederland en Vlaanderen. En toch is zijn invloed voelbaar – in de zware riffs van Belgische metalbands, in de alternatieve radioprogramma’s die Sabbath-tracks tot klassiekers hebben gemaakt, en in de eindeloze heruitgaven van het iconische werk van de band.
Geezer Butler is in de Lage Landen geen hitmachine, maar een monument. Een stille kracht wiens werk niet in cijfers gemeten hoeft te worden, maar in weerklank, navolging en blijvende bewondering.