Ivan Heylen is vandaag 80 jaar geworden

Ivan Heylen is veel meer dan de man met de pet die over boerendochters zong. Hij is een intellectuele rebel die de taal van de straat gebruikte om de gevestigde orde uit te dagen. Zijn werk vormt een brug tussen de traditionele kleinkunst van de jaren zestig en de rauwe maatschappijkritiek van de jaren zeventig.

De wortels: Oosteeklo en de journalistiek

Hoewel zijn muziek vaak als ‘volks’ wordt bestempeld, is Heylens achtergrond die van een scherpe observator. Geboren in het Oost-Vlaamse Oosteeklo (1946), groeide hij op in een milieu waar de transitie van het rurale Vlaanderen naar de industriële samenleving pijnlijk zichtbaar was.

Voordat hij de hitparades bestormde, werkte hij als journalist. Deze ervaring was cruciaal voor zijn teksten: hij schreef geen abstracte poëzie, maar “gezongen reportages”. Hij keek naar de wereld met de nieuwsgierigheid van een reporter en de verontwaardiging van een activist.

De revolutie van het dialect

Begin jaren zeventig was de Vlaamse kleinkunst (denk aan Miel Cools of Louis Neefs) vaak keurig geformuleerd in het Algemeen Nederlands. Heylen brak met deze traditie.

• De Wilde Boerendochtere (1973): Dit was geen toevalstreffer, maar een bewuste stijlbreuk. Door in onversneden dialect te zingen over seksuele begeerte op het platteland, provoceerde hij de burgerlijkheid. Het nummer was rauw, ritmisch en ongepolijst.
• De Werkmens: Waar “De Boerendochtere” humoristisch was, was “De Werkmens” een bittere aanklacht. Het beschreef de uitzichtloosheid van de fabrieksarbeider. Heylen gaf een stem aan een klasse die zich niet herkende in de gepolijste radiohits van die tijd.

De veelzijdige mediapersoonlijkheid

Heylen beperkte zich nooit tot de microfoon alleen. Zijn carrière kende verschillende opmerkelijke zijpaden:

• Televisie en Film: Hij maakte eigenzinnige documentaires en televisieprogramma’s waarin hij vaak de grenzen opzocht. Hij was een meester in de confrontatie, wat hem zowel geliefd als gevreesd maakte bij programmamakers.
• Schrijver en Columnist: Voor bladen als Panorama schreef hij columns die vaak even controversieel als scherp waren. Zijn pen was net zo scherp als zijn gitaaraanslag.
• De Canarische jaren: Later in zijn leven trok hij zich deels terug op de Canarische Eilanden, vanwaar hij met een kritische blik bleef kijken naar de Vlaamse politiek en maatschappij. Hij bleef een veelgevraagd gast in praatprogramma’s vanwege zijn ongezouten mening.

Belangrijkste thema’s in zijn oeuvre

Als je zijn volledige repertoire bekijkt, vallen drie grote lijnen op:

1. De teloorgang van het rurale leven: Nummers als “De Leste Boer” tonen een diepe melancholie over het verdwijnen van de authenticiteit van het platteland door de oprukkende modernisering.
2. Klassenstrijd: Heylen had een feilloos gevoel voor onrecht. Hij zong over de kleine man die vermalen wordt door het systeem.
3. Seksualiteit en Taboe: In een nog conservatief Vlaanderen schuwde hij thema’s als lust en de menselijke driften niet, wat hem vaak in conflict bracht met de censuur van de toenmalige BRT.

Ivan Heylen vs. Martin Heylen

Een veelgemaakte fout is de verwarring met zijn broer, Martin Heylen. Hoewel beiden een achtergrond hebben in de journalistiek en een talent voor menselijke verhalen, is Martin vooral bekend als de integere reportagemaker van programma’s als Man bijt hond en Eén jaar gratis. Ivan is de rebel, Martin de verhalenverteller. De broers delen echter diezelfde Meetjeslandse nuchterheid.

Erfenis

Ivan Heylen bewees dat je een intellectuele boodschap kunt verpakken in een volks jasje. Zonder hem zouden latere dialectartiesten als Flip Kowlier of het succes van de Gentse scene (Raymond van het Groenewoud had al respect voor hem) er waarschijnlijk heel anders hebben uitgezien. Hij maakte de weg vrij voor authenticiteit boven perfectie.